Tác phẩm khi thưởng thức phải ngẫm nghĩ tìm xem có bao nhiêu nhân vật được nhắc đến trong từng câu từng nốt:
Phù Sai – Tây Thi – Phạm Lãi
Mỵ Nương – Tiên Nhiễn – Vua (?)
Quỳnh Dao Cát Lầm – Em – Anh – trầm thân đoạn cuối của tác phẩm
Câu chuyện thuở xưa bàn cờ chính trị có các cô công chúa con vua được thành món quà cầu thân cầu hòa không ít – chuyện tìm ra người đẹp Tây Thi để làm vua Phù Sai say đắm được thêm nhiều đoạn hậu chuyện có thêm tướng Phạm Lãi – tương tự chuyện Chế Bồng Nga và Huyền Trân Công Chúa có thêm tướng Trần Khắc Chung – hy sinh vì đất nước nhưng có thêm chuyện tình thuở ấy là sai là hư là không được, nên các hậu chuyện tha hồ tưởng tượng phóng tác theo thời nay: “họ lên núi sống – họ trên thuyền cùng nhau đến chết” vân vân.
Trong đoạn cuối của bài hát có đoạn viết
Em khác gì “quỳnh giao” phút “cát lầm” phung phí xuân xanh . . .
ai là “quỳnh dao”? rồi cát lầm là sao, bài báo được đọc khi bài hát đã được Đoàn Chuẩn Từ Linh sáng tác năm 1955 được thưởng thức qua giọng hát của ca sĩ Lê Dung quá hay mà lấn cấn mà không hiểu ý của tác giả viết về tình nào của ai mà ông gởi gấm lòng mình trong ấy! Những chuyện tình có ba người rất khó thu xếp – lòng dạ quý ông bao la như biển cả, tim các ông có hơn bốn ngăn nên . . .
Đoạn cuối bài hát được “giải mã code” rất ngoạn mục nhờ có những người yêu nhạc thích giải thích lý do và muốn hiểu về tác giả:
“Đoàn Chuẩn viết bài này (Bài Ca Bị Xé, hay Vàng Phai Mấy Lá, hay Vĩnh biệt) vào năm 1955, nghĩa là khi ông đã có vợ và 3 người con. Bài này, được rất nhiều người cho là nhạc sĩ viết khi nàng thơ của ông là ca sĩ Thanh Hằng đi lấy chồng. Mối tình giữa hai người là một “mối tình nghệ sĩ”, không vướng cơm áo gạo tiền, chỉ có thơ với nhạc và lời ca tiếng hát, là cảm hứng để ông viết nhạc. Nổi đau khổ vì mối tình dang dở khi nàng quyết định dứt áo ra đi theo chồng, rồi chính tay xé tan và đốt thành tro nhưng lá thư hai người trao đổi, đã khiến nhạc sĩ viết ra bài hát đầy nhớ thương ai oán này.”
Nhạc sĩ đau lòng hay vui với tình yêu đều có tác phẩm để đời, người ta đi lấy chồng xé thơ tình của ông và bà nên thành bài hát Vĩnh Biệt – Bài Thơ Bị Xé – hai tựa này không được dùng mà là Vàng Phai Mấy Lá nghe thơ hơn dễ hiểu hơn chăng?
Mỵ Nương – Tiên Nhiễn – Vua (?)
“Tiểu Nhiên Mị Cơ (hay Tiên Nhẫn Mị Cơ) là hai nhân vật với tên Việt hóa trong bản dịch câu chuyện tình nổi tiếng trong truyền thuyết xa xưa “Tristan và Iseult” của Vũ Ngọc Phan, vì chàng uống phải bùa yêu (nhấp chén men tình) nên hai người yêu nhau say đắm dù trải qua rất nhiều gian truân chia cắt của mối tình tay ba, và cuối cùng kết thúc bằng cái chết bên nhau.”
Năm 1973 Mặc Đỗ cũng dịch chuyện tình này giữ nguyên tên của Tristan và Iseult trong sách của ông:
https://muabansachcu.vn/products/chuyen-tinh-tristan-iseut-mac-do-tuyen-dich
Đoạn cuối em là hoa quỳnh phải tựa cành dao để rồi thân ngọc bị cát vùi dập hết cả xuân xanh – từ cổ là “cát lầm” trong truyện Kiều được tác giả mang vào bài hát vì có câu chuyện chính thất của ông đã đến gặp người tình tri kỷ văn nghệ Thanh Hằng nói chuyện và cô tỉnh ngộ lìa mối tình với Đoàn Chuẩn xé thư cắt sự liên lạc với ông đi lấy chồng!
Chuyện Hoạn Thư bắt Kiều về nhà ngồi đàn cho Thúc Sinh nghe cũng là cách ông mang chuyện thật vào nhạc.
“Thấp cơ thua trí đàn bà,
Trông vào đau ruột nói ra ngại lời.
Vì ta cho lụy đến người,
Cát lầm ngọc trắng thiệt đời xuân xanh.”
Các ông . . . luôn có cách nói cho người khác hài lòng . . . Tác giả và cả người ông . . . viết nhạc cho hát đã thành người thiên cổ, người yêu nhạc được sống được hát trong không gian bay bổng của nhạc sĩ của ca sĩ tuyệt vời biết bao!
autim.net 